![[09127409082]](https://barast.com/wp-content/uploads/2021/01/newlogo.png){kind=small}
طرحهای حمل و نقل پایدار شهری: چگونه کار میکنند؟
تقاضای روزافزون برای حمل و نقل مسافر و بار در شهرها، که ناشی از رشد جمعیت در مناطق شهری است، منجر به افزایش مشکلات مربوط به ازدحام، آلودگی محیط زیست و در نتیجه کاهش کیفیت زندگی شده است. این مشکل توسط کمیسیون اروپا مورد توجه قرار گرفت و شروع به ترویج مفهوم طرحهای حمل و نقل پایدار شهری (SUMP) کرد. اجرای کارآمد SUMPها نیاز به ابزارهایی برای ارزیابی آن دارد. با این حال، در ادبیات، اکثر ابزارهای ارزیابی پیشنهادی عمدتاً مربوط به حمل و نقل مسافر هستند و حمل و نقل بار را حذف میکنند. هدف از این مقاله، استفاده از تحلیل چند معیاره با استفاده از روش Promethee به منظور ارزیابی سطح پیشرفت شهرهای پایتخت منتخب اتحادیه اروپا (EU) در زمینه تدوین و اجرای طرح حمل و نقل پایدار شهری است. این روش بر اساس نظرسنجی انجام شده در بین نمایندگان 15 شهر پایتخت اتحادیه اروپا و تجزیه و تحلیل طرحهای حمل و نقل اعمال شده است. این تحقیق نشان میدهد شهرهایی که دارای یک طرح جامع حمل و نقل هستند و به طور مداوم با گروههای ذینفع مختلف همکاری میکنند، بیشترین تعداد اقدامات را در زمینه حمل و نقل شهری پایدار اجرا کردهاند و از نظر ایمنی و انتشار NO2 (اکسیدهای نیتروژن) و PM (ذرات معلق) به بهترین نتایج دست یافتهاند.
مقدمه
نرخ رو به رشد حمل و نقل مسافر و بار در شهرها، مشکلات زیادی را از نظر پایداری ایجاد میکند، مانند سر و صدا، انتشار CO2 (دی اکسید کربن)، PM (ذرات معلق) و NO2 (اکسیدهای نیتروژن) (مشکل زیستمحیطی)، افزایش هزینههای حمل و نقل ناشی از ازدحام (مشکل اقتصادی) و خطر تصادفات (مشکل اجتماعی) و غیره [1،2،3،4]. افزایش ترافیک باعث تصادفات جادهای مرگبار میشود که در برخی از شهرها از 100 نفر در هر میلیون نفر جمعیت فراتر میرود [5]. در مورد آلودگی هوا، حمل و نقل مسافر شهری و حمل و نقل بار مسئول 40٪ از کل انتشار CO2 در حمل و نقل جادهای [6] و تا 70٪ از سایر آلایندههای ناشی از حمل و نقل هستند [7]. پیشبینیها نشان میدهد که در صورت عدم اتخاذ تصمیمات استراتژیک در این زمینه، حجم این انتشارات تا سال 2050 دو برابر خواهد شد [6]. علاوه بر این، طبق محاسبات کمیسیون اروپا، هزینههای ازدحام در شهرهای اروپایی تقریباً به 100 میلیارد یورو میرسد [5]. دولت محلی که مسئول ترافیک و کیفیت زندگی است، نقش مهمی در حل مشکلاتی دارد که نیاز به تصمیمات بلندمدت بر اساس برنامههای استراتژیک دارند. با این حال، بسیاری از مقامات محلی هنوز هم عمدتاً بر حمل و نقل مسافر در برنامهریزی استراتژیک تمرکز دارند و حمل و نقل بار را به عنوان حوزهای که بخش خصوصی مسئول آن است، در نظر میگیرند [8،9،10،11]. طبق نتایج تحقیقات، حمل و نقل بار تقریباً 20 تا 30 درصد از کیلومتر وسایل نقلیه را تشکیل میدهد و 16 تا 50 درصد از انتشار آلودگی هوا در شهر را ایجاد میکند [11]. بنابراین، ضروری است که مقامات محلی نه تنها حمل و نقل مسافر، بلکه حمل و نقل بار را نیز در برنامهریزی استراتژیک شهر لحاظ کنند و سپس اقداماتی را برای تسهیل این حوزه مطابق با برنامهها انجام دهند.
در سالهای اخیر، اتحادیه اروپا به طور فزایندهای بر توسعه حمل و نقل شهری پایدار تمرکز کرده و قوانین و دستورالعملهای رسمی را معرفی کرده است. در نتیجه این فعالیتها، اسناد استراتژیک زیادی وجود دارد که حاوی اهداف بلندمدت برای حمل و نقل مسافر و بار و حفاظت از محیط زیست هستند [12،13]. در این گزارش، اهداف مشخصی برای حمل و نقل اکولوژیکی در شهر تدوین شده است [14]. در نتیجه افزایش علاقه به این موضوع در سطح اتحادیه اروپا (EU)، چندین پروژه و ابتکار ایجاد شد (CH4LLENGE، CIVITAS (SUMPs-Up)، که در آنها فرضیات و دستورالعملهایی برای ایجاد برنامههای حمل و نقل پایدار تدوین شد. یکی از این اسناد، طرح حمل و نقل شهری پایدار (SUMP) است که باید تقاضاهای حمل و نقل مسافر و بار را با در نظر گرفتن کیفیت زندگی شهروندان ادغام کند [15،16].
در راهنمای «تدوین و اجرای یک طرح حمل و نقل شهری پایدار»، که در وبسایت رصدخانه حمل و نقل شهری ELTIS معرفی شده است، بر ماهیت ارزیابی اجرای SUMP تأکید شده است [17]. در ادبیات، نشریاتی وجود دارد که در آنها تلاشهایی برای توسعه ابزارهایی برای ارزیابی نتایج اجرای SUMP صورت گرفته است [18،19،20]. آنها هم به ارزیابی اقدامات اجرا شده و هم به نتایج حاصل از آنها مربوط میشوند. در پروژه CIVITAS II، 29 شاخص چارچوب به منظور ارزیابی اجرای اقدامات در حوزههای اقتصادی، انرژی، زیستمحیطی، اجتماعی و حمل و نقل تدوین شدند [19]. آواستی و همکاران [21] طبقهبندی کمی متفاوتی از دستهها را پیشنهاد کردند که بر اساس آن معیارها برای ارزیابی SUMP شناسایی شدند و دستهها را به اقتصادی، زیستمحیطی، اجتماعی و فنی تقسیم کردند. هر دوی این طبقهبندیها عمدتاً بر نتایج ناشی از اقدامات اجرا شده تمرکز دارند. لوپز-کاریرو و مونزون [22] بیشتر بر ارزیابی راهحلهای اجرا شده در SUMP تمرکز کردند و گروهی از شاخصهای به اصطلاح هوشمندی را شناسایی کردند. در میان آنها، آنها حوزههایی مانند پایداری (شاخصهای حمل و نقل اجتماعی و شاخصهای حمل و نقل زیستمحیطی) و نوآوری (شاخصهای حمل و نقل تکنولوژیکی) را پیشنهاد کردند. به نوبه خود، کوریل-اسپارکا و همکاران [23] پیشنهادی برای ارزیابی تحرک پایدار بر اساس حوزههایی مانند اقتصاد، کیفیت سفر و پایداری ارائه دادند. با این حال، این شاخصها عمدتاً مربوط به حمل و نقل عمومی بودند و حمل و نقل بار را حذف میکردند. علاوه بر این، در حوزه پایداری، فقط شاخصهای مربوط به سلامت و آلودگی هوا گنجانده شده بود. به نوبه خود، کاوالکانتی و همکاران [18] بر اساس ادبیات موضوع، فهرستی از 17 شاخص پرکاربرد برای ارزیابی پایداری پروژههای تحرک شهری را شناسایی کردند. این موارد شامل اقداماتی برای کاهش انتشار آلایندههای هوا، گسترش شبکههای مسیر دوچرخه، بهبود ایمنی کاربران، افزایش تنوع روشهای حمل و نقل، افزایش بهرهوری هزینه پروژه و غیره است. در میان شاخصهای شناسایی شده، شاخصی نیز وجود دارد که سازگاری با طرح جامع و سیاستهای محلی حمل و نقل شهری را ارزیابی میکند. نیاز به گنجاندن شاخصهایی که حوزه برنامهریزی را ارزیابی میکنند، توسط پرا و همکارانش نیز مورد توجه قرار گرفت [24]. او و همکارانش پیشنهاد کردند که نتایج اجرای طرح حمل و نقل پایدار شهری در پنج حوزه ارزیابی شود، یعنی برنامهریزی یکپارچه منطقهای/شهری و حمل و نقل، مدیریت موثر ترافیک و پارکینگ، ترویج دوچرخهسواری و پیادهروی، ترویج حمل و نقل عمومی و ترویج فناوریها و اقدامات “سبز”. در حوزه برنامهریزی یکپارچه منطقهای/شهری و حمل و نقل، آنها شاخصهایی مانند سرانه تولید ناخالص داخلی (GDP)، تراکم جمعیت، ترکیب کاربری زمین، پوشش شبکه حمل و نقل عمومی (PT)، دسترسی به خدمات اساسی و مالکیت خودرو شخصی را شامل شدند. با این حال، در گروه این شاخصها، هیچ شاخصی مربوط به ادغام ذینفعان در طول تدوین و اجرای SUMP وجود ندارد. این موضوع توسط کاوالکانتی و همکارانش مورد تأکید قرار گرفته است. [18]، که برنامهریزی را در معیارهای توسعهیافته مورد استفاده برای ارزیابی تحرک شهری پایدار (از جمله ادغام منطقهای، ادغام برنامهریزی کاربری زمین و حمل و نقل و برنامهریزی استراتژیک یکپارچه) ادغام کرد. با این حال، اکثر شاخصهای معرفیشده در ادبیات برای ارزیابی طرح تحرک شهری پایدار، مرحله تدوین یک طرح استراتژیک در زمینه حمل و نقل پایدار (بهویژه دامنه همکاری با ذینفعان و سایر مقامات محلی) را در نظر نمیگیرند، که اگر به درستی توسعه یابد، ممکن است بر اجرای مؤثر استراتژی تأثیر بگذارد [25]. علاوه بر این، شاخصهای ارائهشده در درجه اول بر حمل و نقل مسافر تمرکز دارند و بخش عمدهای از حمل و نقل بار را حذف میکنند.
بر اساس مرور ادبیات ارائه شده در بالا، نویسندگان مجموعه شاخصهای زیر را برای ارزیابی اجرای برنامههای حمل و نقل پایدار با تقسیم آنها به سه خوشه پیشنهاد میکنند [26]:
- خوشه: تدوین استراتژی (شاخصهایی که ارزیابی میکنند که آیا مقامات محلی طرحی برای حمل و نقل مسافر و بار، دامنه همکاری با ذینفعان و مشارکت در مشارکتهای کیفیت حمل و نقل (FQP) تدوین کردهاند یا خیر)؛
- خوشه: اجرای اقدامات در جهت حمل و نقل پایدار شهری (این حوزه شامل شاخصهای مربوط به پنج گروه از اجرای اقدامات در زمینه حمل و نقل مسافر و بار از نظر توسعه حمل و نقل پایدار شهری، یعنی زیرساختها، مدیریت کاربری زمین، وضعیت دسترسی، نوآوری و ایدهها، و ترویج و انتشار است)؛
- نتایج مربوط به اجرای اقدامات از نظر حمل و نقل پایدار شهری (اقتصادی، مانند هزینههای ناشی از ازدحام، اجتماعی، مانند ایمنی و امنیت، و زیستمحیطی، مانند تعداد ساکنانی که با استفاده از وسایل اکولوژیکی سفر میکنند، NO2، انتشار PM و غیره).
هدف این مقاله، استفاده از تحلیل تصمیمگیری چندمعیاره (MCDM) با استفاده از روش پرومته به منظور ارزیابی سطح پیشرفت پایتختهای منتخب اتحادیه اروپا در زمینه تدوین و اجرای طرحهای حمل و نقل پایدار شهری است. روش پرومته بر اساس نظرسنجی انجام شده در میان نمایندگان ۱۵ پایتخت اتحادیه اروپا و تجزیه و تحلیل طرحهای حمل و نقل (حمل و نقل) مورد استفاده قرار گرفته است.
تحقیق به یافتن پاسخ سوالات زیر کمک خواهد کرد:
- شهرهای مورد بررسی در رابطه با برنامههای حمل و نقل (جابجایی) از نظر تحرک پایدار شهری چه اهدافی را دنبال کردهاند؟
- چه نوع اقداماتی در رابطه با تحرک پایدار شهری در شهرها اجرا شده است؟
- نتایج فعالیتهای انجام شده در زمینه تحرک پایدار شهری در شهرهای مورد بررسی (در مورد انتشار آلایندهها، ایمنی و غیره) چیست؟
- کدام شهر مورد بررسی از نظر تدوین و اجرای طرح تحرک پایدار شهری، شهری برجسته است؟
ساختار این مقاله به شرح زیر است: بخش بعدی مطالب و روشها، از جمله روش تحقیق و شرح شاخصها را ارائه میدهد و پس از آن بخشی در مورد نتایج مطالعه و بحث ارائه میشود.(منبع).